1.Wprowadzenie do przetwornic częstotliwości (przetwornice o zmiennej częstotliwości) W sferze nowoczesnego sterowania przemysłowego......
CZYTAJ WIĘCEJProgramowalny sterownik logiczny (PLC) to wytrzymały komputer cyfrowy zaprojektowany specjalnie do sterowania maszynami przemysłowymi i zautomatyzowanymi procesami. W przeciwieństwie do komputera ogólnego przeznaczenia, sterownik PLC został zaprojektowany od podstaw tak, aby sprostać fizycznym wymaganiom hal produkcyjnych – szerokim zakresom temperatur, szumom elektrycznym, wibracjom, kurzowi i wilgoci – przy jednoczesnym wykonywaniu logiki sterującej w sposób ciągły i niezawodny, często przez lata bez przerw. Cechą charakterystyczną sterownika PLC jest jego zdolność do monitorowania sygnałów wejściowych z czujników i przełączników w świecie rzeczywistym, wykonywania programu sterującego napisanego przez użytkownika i sterowania wyjściami w świecie rzeczywistym — silnikami, zaworami, wskaźnikami i siłownikami — w oparciu o wyniki tej logiki.
Zanim istniały sterowniki PLC, przemysłowe systemy sterowania budowano z zespołów przekaźników elektromechanicznych połączonych ze sobą w celu utworzenia obwodów logicznych. Zmiana sposobu sterowania maszyny oznaczała fizyczną zmianę okablowania panelu przekaźników — czasochłonny i podatny na błędy proces, który wymagał wykwalifikowanych techników i znacznych przestojów. Kiedy w 1969 roku firma Modicon wprowadziła na rynek pierwszy sterownik PLC, który odniósł sukces komercyjny, opracowany przez inżyniera Dicka Morleya w odpowiedzi na żądanie General Motors dotyczące zastąpienia logiki przekaźników na liniach montażowych samochodów, rozwiązał on ten problem, zastępując przewodowe obwody przekaźników programowalną logiką programową. Zachowanie sterujące maszyny można teraz zmienić poprzez modyfikację programu, a nie zmianę okablowania sprzętu, zmieniając zarówno szybkość, jak i ekonomikę automatyki przemysłowej.
Obecnie sterowniki PLC stanowią podstawę zautomatyzowanego sterowania w produkcji, energetyce, uzdatnianiu wody, transporcie, automatyce budynków i dziesiątkach innych branż. Zrozumienie, jak działają, jak są programowane i jak wybrać właściwy do konkretnego zastosowania, to podstawowa wiedza dla każdego, kto zajmuje się inżynierią przemysłową, integracją systemów lub technologią operacyjną.
A programowalny sterownik logiczny nie jest pojedynczym, monolitycznym urządzeniem — jest to system współpracujących ze sobą komponentów sprzętowych. Zrozumienie funkcji każdego komponentu wyjaśnia zarówno możliwości sterownika PLC, jak i jego ograniczenia, a także wpływa na decyzje dotyczące konfiguracji i rozbudowy podczas projektowania systemu sterowania.
Procesor jest rdzeniem obliczeniowym sterownika PLC. Wykonuje program użytkownika, zarządza pamięcią, obsługuje komunikację z modułami I/O i urządzeniami zewnętrznymi, przeprowadza diagnostykę systemu. Procesory PLC to nie to samo, co mikroprocesory ogólnego przeznaczenia — są zoptymalizowane pod kątem deterministycznego wykonywania w czasie rzeczywistym, co oznacza, że procesor musi ukończyć każdy cykl skanowania w gwarantowanym maksymalnym czasie, niezależnie od tego, co jeszcze dzieje się w systemie. Czasy cykli skanowania w nowoczesnych sterownikach PLC zazwyczaj wahają się od 0,1 ms do 10 ms w zależności od złożoności programu i szybkości procesora. Niektóre wysokowydajne sterowniki PLC stosowane w sterowaniu ruchem lub pakowaniu o dużej prędkości osiągają czasy skanowania poniżej milisekundy. Pamięć procesora dzieli się na pamięć programu (w której przechowywana jest logika użytkownika), pamięć danych (w której przechowywane są wartości zmiennych podczas wykonywania) i pamięć systemową (wykorzystywana przez system operacyjny do funkcji wewnętrznych).
Moduły I/O stanowią interfejs pomiędzy sterownikiem PLC a światem fizycznym. Moduły wejściowe odbierają sygnały z urządzeń obiektowych — wyłączników krańcowych, przycisków, czujników zbliżeniowych, termopar, przetworników ciśnienia i enkoderów — i przekształcają je na wartości cyfrowe, które procesor może odczytać. Moduły wyjściowe otrzymują polecenia z procesora i przekształcają je w sygnały sterujące urządzeniami obiektowymi — rozrusznikami silników, zaworami elektromagnetycznymi, lampkami kontrolnymi i serwonapędami. We/wy dzielą się na dyskretne lub analogowe: dyskretne (cyfrowe) wejścia/wyjścia obsługują binarne sygnały włączenia/wyłączenia, podczas gdy analogowe wejścia/wyjścia obsługują sygnały o zmiennej charakterystyce ciągłej, takie jak pętle prądowe 4–20 mA lub sygnały napięciowe 0–10 V reprezentujące wartości temperatury, ciśnienia lub przepływu. Większość sterowników PLC oferuje również specjalne moduły we/wy do określonych funkcji — moduły szybkich liczników do zliczania impulsów enkodera, moduły termopar z wbudowaną kompensacją zimnego złącza oraz moduły komunikacyjne dla protokołów magistrali polowej.
Zasilacz sterownika PLC przekształca przychodzące napięcie sieciowe AC lub DC — zazwyczaj 120 V AC, 240 V AC lub 24 V DC — na regulowane napięcie prądu stałego o niskim napięciu wymagane przez procesor i moduły we/wy. Większość płyt montażowych i stojaków PLC wykorzystuje 5 V DC lub 3,3 V DC wewnętrznie dla komponentów logicznych i 24 V prądu stałego dla obwodów we/wy po stronie obiektowej. Obciążalność prądowa zasilacza musi być dopasowana do całkowitego poboru mocy wszystkich zainstalowanych modułów — zbyt małe zasilanie jest częstym błędem konfiguracyjnym w dużych systemach z wieloma modułami we/wy. Nadmiarowe konfiguracje zasilania są dostępne do zastosowań, w których awaria zasilania miałaby niedopuszczalne konsekwencje.
Nowoczesne sterowniki PLC zawierają wiele interfejsów komunikacyjnych umożliwiających połączenie z narzędziami programistycznymi, interfejsami człowiek-maszyna (HMI), systemami sterowania i gromadzenia danych (SCADA), innymi sterownikami PLC i urządzeniami obiektowymi. Typowe porty i protokoły komunikacyjne obejmują porty szeregowe Ethernet/IP, PROFINET, Modbus TCP, PROFIBUS, DeviceNet, CANopen i RS-232/RS-485. Dostępność protokołów Ethernetu przemysłowego zmieniła architekturę systemów PLC w ciągu ostatnich dwudziestu lat, umożliwiając bezproblemową integrację systemów sterowania, monitorowania i danych przedsiębiorstwa w ramach pojedynczej infrastruktury sieciowej, a nie oddzielnych, zastrzeżonych sieci dla każdej funkcji.
Zachowanie operacyjne sterownika PLC zasadniczo różni się od konwencjonalnego programu komputerowego, który działa jednorazowo od początku do końca. PLC wykonuje swój program sterujący w ciągłej, powtarzalnej pętli zwanej cykl skanowania . Zrozumienie cyklu skanowania jest niezbędne do pisania poprawnych programów PLC i diagnozowania problemów ze sterowaniem związanych z synchronizacją.
Każdy cykl skanowania składa się z czterech kolejnych faz, które są wykonywane w określonej kolejności:
Całkowity czas potrzebny do ukończenia jednego pełnego cyklu skanowania to czas skanowania. W przypadku większości zastosowań przemysłowych czas skanowania wynosi 5 do 20 ms jest dopuszczalne. Aplikacje wymagające szybszej reakcji — wykrywanie szybkich zdarzeń maszynowych, sterowanie osiami serwo lub monitorowanie wejść krytycznych dla bezpieczeństwa — mogą wymagać przetwarzania sterowanego przerwaniami, w którym określone dane wejściowe wyzwalają natychmiastowe wykonanie programu poza normalnym cyklem skanowania, lub dedykowanych szybkich procesorów o wydajności skanowania poniżej milisekundy.
Języki programowania sterowników PLC są ustandaryzowane przez międzynarodową normę IEC 61131-3, która definiuje pięć języków obsługiwanych przez zgodne sterowniki PLC. W praktyce większość producentów wdraża wszystkie pięć, chociaż niektórzy tradycyjnie preferują określone języki do określonych zastosowań. Wybór odpowiedniego języka dla danego zadania poprawia czytelność kodu, łatwość konserwacji i efektywność debugowania.
Schemat drabinkowy jest najpowszechniej używanym językiem programowania sterowników PLC na świecie i jest bezpośrednim graficznym następcą schematów logicznych przekaźników. Programy są reprezentowane jako seria poziomych szczebli pomiędzy dwiema pionowymi szynami zasilającymi – dokładnie tak, jak drabina. Każdy szczebel zawiera styki (reprezentujące warunki wejściowe) i cewki (reprezentujące wyjścia), połączone szeregowo lub równolegle w celu wyrażenia zależności logicznych. Inżynier zaznajomiony ze schematami okablowania przekaźników może czytać i rozumieć logikę drabinkową po minimalnym dodatkowym przeszkoleniu, dlatego też pozostaje ona dominująca w produkcji dyskretnej, sterowaniu maszyn i każdej branży z dużą zainstalowaną bazą techników zajmujących się logiką przekaźników. Schemat drabinkowy najlepiej nadaje się do zastosowań sterowania dyskretnego, obejmujących sekwencje operacji włączania/wyłączania, blokady i logikę czasową.
Schemat bloków funkcyjnych przedstawia logikę sterowania jako sieć wzajemnie połączonych graficznych bloków funkcyjnych, w których sygnały przepływają od lewej do prawej przez bloki wykonujące określone operacje — bramki logiczne, timery, regulatory PID, funkcje arytmetyczne i bloki komunikacyjne. FBD szczególnie dobrze nadaje się do zastosowań związanych ze sterowaniem procesami, obejmującymi ciągłe sygnały analogowe, pętle sterowania PID i złożone łańcuchy przetwarzania sygnałów, gdzie przepływ danych pomiędzy elementami funkcjonalnymi jest bardziej intuicyjny do przedstawienia w formie graficznej niż w postaci kolejnych szczebli drabiny. FBD jest preferowanym językiem w zastosowaniach związanych z przetwórstwem chemicznym, ropą i gazem oraz wytwarzaniem energii.
Tekst strukturalny to język tekstowy wysokiego poziomu ze składnią przypominającą Pascal lub C. Obsługuje zmienne, typy danych, wyrażenia, instrukcje warunkowe (IF-THEN-ELSE), pętle (FOR, WHILE, REPEAT) i wywołania funkcji — co czyni go najpotężniejszym z języków IEC 61131-3 do stosowania złożonych algorytmów i obliczeń matematycznych. ST idealnie nadaje się do wdrażania złożonego zarządzania recepturami, obliczeń danych, manipulacji ciągami znaków i niestandardowych bloków funkcyjnych, których wyrażenie w językach graficznych byłoby niepraktyczne. Jego zastosowanie znacznie wzrosło, ponieważ sterowniki PLC przejęły bardziej złożone zadania obliczeniowe, którymi wcześniej zajmowały się oddzielne komputery przemysłowe.
Sekwencyjny wykres funkcji zapewnia graficzną reprezentację wysokiego poziomu procesu w postaci sekwencji kroków połączonych przejściami. Każdy krok zawiera działania, które należy wykonać, gdy ten krok jest aktywny; każde przejście definiuje warunek, który musi zostać spełniony, aby przejść do następnego kroku. SFC doskonale nadaje się do programowania maszyn, które działają w określonych sekwencyjnych fazach — napełnianiu zbiornika, wykonywaniu cyklu prania, uruchamianiu procesu wsadowego — ponieważ struktura programu krok po kroku bezpośrednio odzwierciedla fizyczną sekwencję działania maszyny, dzięki czemu jest łatwa do zrozumienia, debugowania i modyfikowania. Programy SFC dla poszczególnych kroków i przejść można pisać w dowolnym z pozostałych czterech języków IEC.
Lista instrukcji to niskopoziomowy język tekstowy przypominający język asemblera, w którym każda linia zawiera pojedynczą instrukcję operującą na rejestrze akumulatorowym. Został on zawarty w normie IEC 61131-3, aby zapewnić język znany programistom od początków rozwoju sterowników PLC. Język IL jest obecnie rzadko używany w nowych projektach — większość nowoczesnych środowisk programowania sterowników PLC porzuciła go na rzecz tekstu strukturalnego — ale pozostaje w standardzie w zakresie kompatybilności wstecznej ze starszymi programami napisanymi w języku IL na starszych sterownikach.
| Język | Wpisz | Najlepsze dla | Typowy przemysł |
|---|---|---|---|
| Schemat drabinkowy (LD) | Graficzny | Logika dyskretna, blokady, sekwencje | Produkcja, sterowanie maszynami |
| Schemat bloków funkcyjnych (FBD) | Graficzny | Sterowanie analogowe, pętle PID, przepływ sygnału | Przemysł przetwórczy, ropa i gaz |
| Tekst strukturalny (ST) | Tekstowy | Złożone algorytmy, matematyka, obsługa danych | Wszystkie branże, zaawansowane zastosowania |
| Sekwencyjny wykres funkcji (SFC) | Graficzny | Sekwencje wsadowe, maszyny krokowe | Żywność, farmacja, przetwarzanie wsadowe |
| Lista instrukcji (IL) | Tekstowy | Starsze programy, optymalizacja niskiego poziomu | Starsze systemy (przestarzałe w nowej pracy) |
Sterowniki PLC są dostępne w różnych rozmiarach, od mikrokontrolerów wielkości dłoni po systemy wieloregałowe wypełniające całe szafy sterownicze. Wybór odpowiedniej obudowy obejmuje dopasowanie pojemności we/wy kontrolera, możliwości rozbudowy, mocy obliczeniowej i rozmiaru fizycznego do wymagań aplikacji i budżetu.
Kompaktowe sterowniki PLC integrują procesor, zasilacz i stałą liczbę punktów we/wy w jednej obudowie. Są najbardziej opłacalną opcją dla małych aplikacji ze zdefiniowaną, ograniczoną liczbą wejść/wyjść – zazwyczaj Od 8 do 64 punktów we/wy . Niektóre kompaktowe sterowniki PLC oferują ograniczoną rozbudowę poprzez moduły dodatkowe, ale możliwości rozbudowy są znacznie bardziej ograniczone niż w przypadku systemów modułowych. Typowe zastosowania obejmują sterowanie małymi maszynami, sekcje przenośników, przepompownie i podsystemy automatyki budynków. Siemens S7-1200, Allen-Bradley Micro820 i Mitsubishi FX5U są reprezentatywnymi przykładami tej kategorii. Kompaktowe sterowniki PLC nie są odpowiednie, gdy liczba wejść/wyjść lub wymagania komunikacyjne aplikacji prawdopodobnie znacząco wzrosną w okresie użytkowania systemu.
Modułowe sterowniki PLC separate the CPU, power supply, and I/O into individual modules that mount on a common backplane or DIN rail and connect via an internal bus. This architecture allows the system to be configured precisely for the application — adding exactly the types and quantities of I/O modules needed — and expanded later by adding modules to unused backplane slots or additional backplanes. Modular systems scale from small configurations of a CPU plus a handful of I/O modules up to large systems with hundreds of I/O points distributed across multiple racks. Siemens S7-300/S7-1500, Allen-Bradley ControlLogix, and Omron NX/NJ series are leading modular PLC platforms used across demanding industrial applications worldwide.
Wielkogabarytowe sterowniki PLC do montażu w szafach obsługują bardzo dużą liczbę punktów we/wy — od kilkuset do dziesiątek tysięcy punktów we/wy w rozproszonych szafach we/wy — i są używane w zakładach przetwarzania ciągłego, zakładach wytwarzania energii i liniach produkcyjnych na dużą skalę. Systemy te są zwykle wyposażone w konfiguracje redundantnych procesorów, w których rezerwowy procesor automatycznie przejmuje kontrolę w przypadku awarii głównego procesora, nadmiarowe zasilacze i nadmiarowe sieci komunikacyjne — zapewniając wysoką dostępność wymaganą w zastosowaniach, w których nieplanowane wyłączenie ma poważne konsekwencje operacyjne lub bezpieczeństwa. Siemens S7-400H, Allen-Bradley ControlLogix z redundancją i Yokogawa STARDOM to przykłady platform zaprojektowanych dla tego poziomu krytyczności.
W automatyce przemysłowej dominują trzy typy sterowników: sterowniki PLC, rozproszone systemy sterowania (DCS) i programowalne sterowniki automatyki (PAC). Granice między nimi znacznie się zatarły, gdy wszystkie trzy przyjęły nowoczesne sieci, programowanie wysokiego poziomu i zaawansowane możliwości przetwarzania, ale znaczące różnice w filozofii projektowania, dopasowaniu aplikacji i całkowitym koszcie posiadania pozostają.
A PLC pochodzi z produkcji dyskretnej i jest zoptymalizowany pod kątem szybkiego wykonywania cykli skanowania logiki sekwencyjnej i kombinacyjnej. Doskonale sprawdza się w sterowaniu maszynami, liniach pakujących i produkcji dyskretnej, gdzie podstawowym wymaganiem jest deterministyczna reakcja na zdarzenia binarne. Systemy PLC są zazwyczaj tańsze w przeliczeniu na punkt we/wy niż systemy DCS i są obsługiwane przez dużą bazę przeszkolonych techników w środowiskach produkcyjnych.
A DCS (rozproszony system sterowania) został opracowany dla branż procesów ciągłych — rafinacji ropy naftowej, produkcji chemicznej, wytwarzania energii — gdzie podstawowym wymaganiem jest regulacyjna kontrola ciągłych zmiennych analogowych w dużej liczbie punktów we/wy. Platformy DCS zbudowane są w oparciu o ujednolicone środowisko inżynieryjne, w którym konfiguracja, wyświetlanie, historia i funkcje sterujące są ściśle zintegrowane przez tego samego dostawcę. Integracja ta skraca czas projektowania dużych systemów, ale powoduje znaczną zależność od dostawców i wyższe koszty platformy.
A PAC (programowalny sterownik automatyki) to termin używany do opisania nowoczesnych, wysokowydajnych sterowników, które łączą dyskretne sterowanie w stylu PLC z analogowym sterowaniem procesami, sterowaniem ruchem i możliwościami sieciowymi, tradycyjnie kojarzonymi z platformami DCS – a wszystko to w jednym sterowniku i środowisku programistycznym. Przykładami są National Instruments CompactRIO i Opto 22 EPIC. Przetworniki PAC szczególnie dobrze nadają się do zastosowań przekraczających tradycyjne granice PLC/DCS, takich jak hybrydowe procesy wsadowe, które łączą operacje sekwencyjne z ciągłymi pętlami sterowania.
Wybór platformy PLC do nowej aplikacji lub projektu modernizacji obejmuje ocenę zestawu parametrów technicznych i praktycznych, które łącznie określają, czy wybrany system spełni bieżące wymagania i będzie wspierany przez przewidywany okres użytkowania systemu – zazwyczaj 15 do 25 lat w warunkach przemysłowych.
Programowalne sterowniki logiczne pojawiają się w prawie każdej branży, która wykorzystuje jakąkolwiek formę zautomatyzowanego lub półautomatycznego procesu. Różnorodność zastosowań sterowników PLC odzwierciedla podstawową wszechstronność tej technologii — ta sama podstawowa architektura, która steruje linią rozlewniczą, zarządza również stacją uzdatniania wody lub koordynuje systemy HVAC i kontroli dostępu w budynku.
Montaż samochodów, produkcja elektroniki, produkcja metali i produkcja towarów konsumpcyjnych w dużym stopniu opierają się na sterownikach PLC do sekwencjonowania działań robotów, kontrolowania prędkości przenośników, zarządzania wykrywaniem i odrzucaniem części oraz koordynowania blokad bezpieczeństwa w komórkach produkcyjnych składających się z wielu maszyn. Pojedyncza linia montażu nadwozi samochodowych może zawierać setki pojedynczych sterowników PLC koordynowanie robotów spawalniczych, systemów przesyłowych, stacji kontroli jakości i sprzętu do transportu materiałów, a wszystko to połączone w sieć z nadrzędnym systemem SCADA, który monitoruje tempo produkcji i warunki usterek w czasie rzeczywistym.
Miejskie zakłady uzdatniania i dystrybucji wody wykorzystują sterowniki PLC do sterowania przepompowniami, systemami dozowania chemikaliów, procesami filtracji i zarządzaniem poziomem w zbiornikach. Odległe przepompownie oddalone od głównej oczyszczalni ścieków są zwykle sterowane przez niezależne sterowniki PLC komunikujące się z centralnym systemem SCADA za pośrednictwem łączy komórkowych lub radiowych. Sterowniki PLC w zastosowaniach wodnych muszą obsługiwać połączenie sterowania dyskretnego (sekwencjonowanie otwierania/zamykania zaworów) i regulacji analogowej (natężenie przepływu, wielkość dawki środka chemicznego, kontrola ciśnienia) niezawodnie i bez konieczności obecności operatorów na miejscu w każdej odległej lokalizacji.
Środowiska przetwarzania żywności nakładają specyficzne wymagania na sprzęt PLC — obudowy ze stali nierdzewnej lub uszczelnione obudowy z tworzywa sztucznego przystosowane do środowisk wymagających mycia oraz moduły we/wy tolerujące ekstremalne temperatury występujące przy przejściu z zamrażarki do kuchni. Sterowniki PLC w zakładach spożywczych kontrolują sekwencje mieszania i mieszania, profile temperatury pasteryzacji, maszyny do napełniania i zamykania oraz cykle mycia w trybie czyszczenia na miejscu (CIP). Wymagania regulacyjne dotyczące dokumentacji bezpieczeństwa żywności oznaczają, że systemy PLC w tym sektorze często obejmują generowanie elektronicznego rekordu partii i automatyczne rejestrowanie parametrów procesu dla każdej partii produkcyjnej w celu wykazania zgodności z normami HACCP i bezpieczeństwa żywności.
W dużych budynkach komercyjnych i przemysłowych sterowniki PLC i dedykowane sterowniki automatyki budynkowej — które są zasadniczo wyspecjalizowanymi sterownikami PLC — służą do zarządzania systemami HVAC, sterowania oświetleniem, kontroli dostępu, obsługi wind i zarządzania energią. Wentylacja tuneli, obsługa bagażu na lotniskach i kontrola infrastruktury stadionów to kolejne przykłady zastosowań związanych z budynkami na dużą skalę, w których systemy PLC koordynują setki rozproszonych urządzeń terenowych w rozległych obiektach fizycznych. Konwergencja protokołów automatyki budynków i automatyki przemysłowej — zwłaszcza, że oba sektory wykorzystują komunikację opartą na sieci Ethernet — sprawia, że sterowniki PLC ogólnego przeznaczenia stają się coraz bardziej konkurencyjne w stosunku do tradycyjnych sterowników systemów automatyki budynków na tym rynku.
Skuteczne rozwiązywanie problemów ze sterownikami PLC następuje po systematycznym procesie eliminacji, który zawęża lokalizację usterki od poziomu systemu do konkretnego odpowiedzialnego komponentu lub elementu programu. Ustrukturyzowane podejście skraca czas diagnostyki i pozwala uniknąć przypadkowej wymiany drogich komponentów, które w rzeczywistości nie są wadliwe.