1.Wprowadzenie do przetwornic częstotliwości (przetwornice o zmiennej częstotliwości) W sferze nowoczesnego sterowania przemysłowego......
CZYTAJ WIĘCEJNapęd o zmiennej częstotliwości (VFD) to elektroniczny sterownik, który reguluje prędkość silnika elektrycznego prądu przemiennego poprzez zmianę częstotliwości i napięcia dostarczanej do niego mocy. Zamiast uruchamiać silnik ze stałą prędkością określoną na podstawie częstotliwości sieci — zwykle 50 Hz lub 60 Hz w zależności od kraju — napęd VFD pozwala silnikowi pracować z dokładnie taką prędkością, jakiej wymaga aplikacja w danym momencie. Ta pozornie prosta funkcja ma głębokie implikacje dla zużycia energii, zużycia mechanicznego, kontroli procesu i elastyczności operacyjnej w praktycznie każdej branży wykorzystującej silniki elektryczne.
Aby zrozumieć, dlaczego to ma znaczenie, rozważ pompę tłoczącą płyn przez rurę. Silnik pracujący ze stałą, pełną prędkością zapewnia maksymalny przepływ niezależnie od tego, czy rzeczywiście potrzebny jest maksymalny przepływ. Historycznie rzecz biorąc, jedynym sposobem na zmniejszenie przepływu było częściowe zamknięcie zaworu – marnowanie energii, która wciąż była zużywana na wypychanie płynu do oporu. VFD rozwiązuje ten problem, po prostu spowalniając silnik, gdy wymagana jest mniejsza moc. Ponieważ pobór mocy w obciążeniach odśrodkowych, takich jak pompy i wentylatory, jest zgodny z prawem sześcianu, zmniejszając prędkość silnika zaledwie o 20% zmniejsza zużycie energii o około 49% . Ta zależność jest głównym powodem, dla którego przetwornice częstotliwości generują tak szybki zwrot z inwestycji w aplikacje o zmiennym obciążeniu.
VFD są również znane pod kilkoma innymi nazwami, w zależności od branży i regionu: napędy o zmiennej prędkości (VSD) , przetwornice częstotliwości (AFD) , napędy inwerterowe , i Napędy prądu przemiennego wszystkie odnoszą się zasadniczo do tej samej technologii. W niektórych kontekstach używany jest konkretnie termin „inwerter” – w odniesieniu do końcowego etapu procesu wewnętrznej konwersji mocy w przetwornicy częstotliwości.
Zrozumienie tego, co dzieje się wewnątrz a przemiennik częstotliwości wyjaśnia, dlaczego działa tak, jak działa – i dlaczego istnieją pewne wymagania dotyczące instalacji i ochrony. Proces konwersji odbywa się w trzech odrębnych etapach: prostowanie, filtrowanie szyny DC i inwersja.
Przychodzący prąd przemienny z zasilacza — jednofazowy lub trójfazowy — trafia najpierw do sekcji prostownika. Prostownik przekształca napięcie prądu przemiennego na napięcie prądu stałego za pomocą mostka diodowego lub, w bardziej zaawansowanych napędach, zestawu sterowanych tyrystorów lub tranzystorów IGBT (tranzystory bipolarne z izolowaną bramką). Standardowy sześciopulsowy prostownik diodowy jest najczęstszą konfiguracją w przemysłowych napędach VFD. Wyjściem prostownika jest pulsujące napięcie prądu stałego, które nadal niesie ze sobą znaczną składową tętnienia prądu przemiennego.
Pulsujący prąd stały z prostownika przechodzi przez szynę prądu stałego — zasadniczo zespół dużych kondensatorów, a czasem cewek — która wygładza napięcie do stabilnego poziomu prądu stałego. Ta pośrednia szyna DC ma zazwyczaj wartość około 1,35-krotność przychodzącego napięcia RMS międzyfazowego : około 650–700 V DC dla zasilania 480 V AC lub 270–310 V DC dla zasilania 230 V AC. Szyna prądu stałego służy również jako bufor magazynowania energii, pochłaniając energię regeneracyjną wytwarzaną podczas zwalniania silnika. W napędach bez rezystora hamowania lub modułu regeneracyjnego, energia ta musi zostać rozproszona — dlatego rezystory hamowania są wymagane w zastosowaniach z obciążeniami o dużej bezwładności, które często się zatrzymują.
Sekcja falownika przekształca stabilne napięcie prądu stałego z powrotem w syntetyczny sygnał wyjściowy prądu przemiennego o zmiennej częstotliwości i amplitudzie. Nowoczesne VFD osiągają to za pomocą tranzystorów przełączających IGBT sterowanych modulacją szerokości impulsu (PWM). Tranzystory IGBT włączają się i wyłączają z dużą częstotliwością – zazwyczaj 2 do 16 kHz — tworzenie serii impulsów, których szerokość zmienia się według wzoru, który po całkowaniu w czasie wytwarza przebieg sinusoidalny o pożądanej częstotliwości i napięciu. Dostosowując wzór PWM, przemiennik może wytwarzać częstotliwości wyjściowe od bliskiego zera do 400 Hz lub więcej, odpowiadające prędkościom silnika od zasadniczo zatrzymanego do kilkukrotnej prędkości podstawowej. Indukcyjność silnika działa jak naturalny filtr, przekształcając ciąg impulsów PWM w płynny sinusoidalny przepływ prądu przez uzwojenia silnika.
Nie wszystkie napędy VFD są projektowane w ten sam sposób. Różne topologie napędów są zoptymalizowane pod kątem konkretnych wymagań aplikacji, zakresów mocy i środowisk operacyjnych. Wybór niewłaściwego typu dla aplikacji stwarza problemy, których nie można rozwiązać poprzez samą regulację parametrów.
Napędy VSI — do których zalicza się zdecydowana większość sprzedawanych obecnie napędów VFD ogólnego przeznaczenia — regulują napięcie na szynie prądu stałego i wykorzystują PWM do generowania sygnału wyjściowego prądu przemiennego o zmiennej częstotliwości. Są wszechstronne, ekonomiczne i dostępne w zakresie mocy od ułamkowej mocy do kilku megawatów. Przetwornice VSI nadają się do większości zastosowań związanych z pompami, wentylatorami, przenośnikami i sprężarkami. Ich głównym ograniczeniem jest to, że wytwarzają niesinusoidalny sygnał wyjściowy, który może powodować dodatkowe nagrzewanie uzwojeń silnika – szczególnie istotne w przypadku starszych silników, które nie są zaprojektowane do pracy z falownikiem.
Napędy CSI regulują prąd, a nie napięcie na szynie DC. Są one z natury zdolne do hamowania regeneracyjnego – zwracania energii hamowania z powrotem do sieci zasilającej – bez dodatkowego sprzętu. Napędy CSI są zwykle używane w powyższych zastosowaniach wymagających dużej mocy 500 kW , takie jak duże sprężarki, wyciągi kopalniane i młyny przemysłowe, gdzie ich zdolność do obsługi bardzo dużych prądów silnika i ekonomicznego odzyskiwania mocy uzasadnia ich wyższy koszt i większy rozmiar fizyczny.
DTC jest algorytmem sterowania, a nie odrębną topologią sprzętu, ale reprezentuje znaczące rozróżnienie kategorii w wyborze napędu. Zamiast kontrolować prędkość silnika poprzez regulację częstotliwości wyjściowej i napięcia za pomocą stałego wzorca PWM, napędy DTC w sposób ciągły szacują strumień silnika i moment obrotowy w czasie rzeczywistym i bezpośrednio dostosowują przełączanie falownika, aby kontrolować te wielkości. Rezultatem jest niezwykle szybka reakcja na moment obrotowy — wdrożenie DTC firmy ABB pozwala uzyskać czasy reakcji na moment obrotowy poniżej 2 milisekundy — i dokładna kontrola prędkości bez konieczności stosowania enkodera na wale silnika. Napędy DTC są używane w wymagających zastosowaniach, w tym w maszynach papierniczych, dźwigach i urządzeniach nawojowych, gdzie precyzja momentu obrotowego i reakcja dynamiczna mają kluczowe znaczenie.
Standardowe falowniki rozpraszają energię hamowania w postaci ciepła poprzez rezystor hamowania. Napędy regeneracyjne wykorzystują aktywny prostownik czołowy, który może zwrócić tę energię do sieci zasilającej w postaci użytecznej mocy prądu przemiennego. W zastosowaniach, w których silnik często zwalnia duże obciążenia – windy, stanowiska testowe hamowni, przenośniki zjazdowe – energia, która byłaby marnowana w postaci ciepła, może zamiast tego reprezentować Od 15 do 40% całkowitego zużycia energii przez napęd , dzięki czemu napędy regeneracyjne są opłacalne pomimo wyższych kosztów początkowych.
| Typ VFD | Typowy zakres mocy | Kluczowa zaleta | Najlepsza aplikacja |
|---|---|---|---|
| Falownik źródła napięcia (VSI) | 0,1 kW – 2 MW | Ekonomiczne, wszechstronne | Pompy, wentylatory, przenośniki, HVAC |
| Falownik źródła prądu (CSI) | 500 kW – 100 MW | Natywna regeneracja, duża moc | Duże sprężarki, wyciągi kopalniane |
| Bezpośrednia kontrola momentu obrotowego (DTC) | 0,5 kW – 5 MW | Szybka reakcja na moment obrotowy, nie jest potrzebny enkoder | Dźwigi, przewijarki, maszyny papiernicze |
| Regeneracyjny aktywny front-end | 7,5 kW – 1 MW | Zwraca energię hamowania do sieci | Windy, stanowiska badawcze, przenośniki zjazdowe |
Przetwornice częstotliwości są instalowane w ogromnej gamie branż i zastosowań, ale ich wartość nie jest jednakowa we wszystkich z nich. Najmocniejsze argumenty za wdrożeniem VFD mają wspólne cechy szczególne: zapotrzebowanie na zmienne obciążenie, długi roczny czas pracy oraz profile obciążenia odśrodkowego lub o zmiennym momencie obrotowym.
Systemy ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji stanowią największy pojedynczy segment zastosowań napędów VFD na całym świecie. Wentylatory powietrza nawiewanego, wentylatory powietrza powrotnego, pompy wody lodowej, pompy wody skraplacza i wentylatory wież chłodniczych działają w zastosowaniach odśrodkowych o zmiennym obciążeniu. System HVAC w budynku komercyjnym rzadko wymaga pełnych możliwości projektowych — może to oznaczać jedynie pracę przy pełnym obciążeniu 1 do 5% rocznego czasu pracy . Przetwornice częstotliwości w wentylatorach i pompach HVAC zazwyczaj zmniejszają roczne zużycie energii przez te silniki o 30 do 60% w porównaniu do pracy ze stałą prędkością z dławieniem przepustnicy lub zaworu. Okresy zwrotu inwestycji w komercyjne modernizacje HVAC zwykle mieszczą się w przedziale od 1,5 do 3 lat.
Miejskie systemy dystrybucji wody wykorzystują przetwornice częstotliwości w stacjach pomp wspomagających, aby utrzymać stałe ciśnienie w systemie niezależnie od wahań zapotrzebowania w ciągu dnia. Bez napędów pompy o stałej prędkości włączają się i wyłączają, aby utrzymać ciśnienie, co powoduje uderzenia wodne, przyspieszone zużycie zaworów i stany nieustalone ciśnienia, które obciążają infrastrukturę rurociągów. Pompa sterowana przez VFD, pracująca w sposób ciągły ze zmienną prędkością, utrzymuje bardziej stabilne ciśnienie, eliminuje uderzenia wodne i ogranicza liczbę uruchomień silnika z potencjalnie setek dziennie do ciągłego cyklu pracy przy niskiej prędkości. Dmuchawy napowietrzające ścieki również odnoszą znaczne korzyści: napowietrzanie stanowi ok Od 50 do 60% całkowitego budżetu energetycznego oczyszczalni ścieków , i VFD control of blowers to match dissolved oxygen demand rather than running at fixed output generates substantial utility savings.
W produkcji przetwornice częstotliwości zapewniają precyzyjną kontrolę prędkości przenośników, mikserów, wytłaczarek i wrzecion obrabiarek. Przenośnik linii pakującej pracujący z prędkością precyzyjnie dostosowaną do wydajności procesu poprzedzającego zapobiega gromadzeniu się produktu i zmniejsza naprężenia mechaniczne działające na konstrukcję przenośnika. Ślimaki wytłaczarki sterowane przez VFD umożliwiają procesorom wybieranie dokładnej wydajności i reagowanie na zmiany lepkości materiału w czasie rzeczywistym. W przemyśle tekstylnym maszyny do przetwarzania włókien wymagają koordynacji prędkości na wielu osiach — napędy VFD podłączone do nadzorującego systemu sterowania utrzymują precyzyjne współczynniki prędkości, które określają napięcie i jakość włókien.
Elektryczne pompy głębinowe (ESP) stosowane w wydobyciu odwiertów naftowych działają w bardzo zmiennych warunkach, ponieważ ciśnienie w złożu i skład płynu zmieniają się w trakcie eksploatacji odwiertu. Sterowanie VFD ESP pozwala na ciągłą optymalizację produkcji, zamiast akceptować stałą prędkość wyjściową, która może powodować nadmierne lub niedostateczne pompowanie w stosunku do napływu zbiornika. Na tłoczniach rurociągów napędy o zmiennej prędkości w sprężarkach gazu umożliwiają precyzyjne utrzymanie ciśnienia tłoczenia przy zmieniających się warunkach wlotowych i zapotrzebowaniu na przepływ – zastępując mechaniczne dławienie, które marnuje energię sprężania i zwiększa koszty konserwacji zaworów.
Uzasadnienie biznesowe inwestycji w VFD należy określić ilościowo przed zakupem, a nie zakładać. Obliczenia są proste w przypadku obciążeń odśrodkowych i wymagają jedynie kilku znanych wartości: mocy znamionowej silnika, rocznych godzin pracy, średniego profilu obciążenia i lokalnego kosztu energii elektrycznej.
W przypadku pompy odśrodkowej lub wentylatora prawa powinowactwa dokładnie opisują związek między prędkością a zużyciem energii:
Przykład: silnik pompy odśrodkowej o mocy 75 kW, pracujący przez 6000 godzin rocznie przy średniej prędkości 80%, zużywa około 75 × (0,8)³ × 6000 = 230 400 kWh rocznie , w porównaniu do 75 × 6 000 = 450 000 kWh rocznie ze stałą, pełną prędkością. Przy stawce za energię elektryczną wynoszącej 0,10 USD/kWh roczne oszczędności wynoszą w przybliżeniu 21 960 dolarów . Jeśli zainstalowany napęd VFD kosztuje 8000 USD, prosty okres zwrotu wynosi mniej niż 4,5 miesiąca — zwrot, którego prawie żadna inna inwestycja kapitałowa nie może równać się w warunkach przemysłowych.
W przypadku obciążeń o stałym momencie obrotowym, takich jak przenośniki i pompy wyporowe, zależność sześcienna nie ma zastosowania — moc skaluje się bardziej liniowo wraz z prędkością. Przetwornice częstotliwości nadal zapewniają wartość w tych zastosowaniach dzięki łagodnemu rozruchowi, precyzji procesu i zmniejszonemu zużyciu mechanicznemu, ale obliczenia oszczędności energii muszą odzwierciedlać rzeczywistą charakterystykę obciążenia, a nie zakładać zachowanie odśrodkowe.
Wybór przetwornicy częstotliwości wymaga czegoś więcej niż tylko dopasowania mocy znamionowej silnika w kilowatach lub koniach mechanicznych. Napęd odpowiednio dobrany do aplikacji będzie działał niezawodnie przez dziesięciolecia; jeden nieprawidłowo określony może przedwcześnie ulec awarii, zadziałać z powodu usterek podczas normalnej pracy lub spowodować uszkodzenie silnika. Przed złożeniem zamówienia należy potwierdzić poniższe parametry.
Zawsze dobieraj VFD według jego rozmiaru znamionowy prąd wyjściowy w amperach , a nie tylko kilowatami czy mocą. Natężenie prądu przy pełnym obciążeniu (FLA) silnika na tabliczce znamionowej musi być równe lub niższe od znamionowego ciągłego prądu wyjściowego przetwornicy częstotliwości. W przypadku zastosowań, w których występuje wysokie zapotrzebowanie na moment rozruchowy lub częste cykle przyspieszania, należy sprawdzić znamionowy prąd przeciążeniowy przemiennika — zwykle wyrażany jako procent wartości znamionowej ciągłej przez określony czas, np. 150% przez 60 sekund . Zastosowania wymagające bardzo wysokiego momentu rozruchowego (kruszarki, przenośniki z obciążeniem) mogą wymagać napędu przystosowanego do cyklu dużych obciążeń z przeciążeniem 150–200%, a nie normalnego cyklu obciążenia.
Sprawdź dostępne napięcie zasilania i liczbę faz w miejscu instalacji: jednofazowe 120 V, jednofazowe 230 V, trójfazowe 230 V, trójfazowe 460/480 V lub trójfazowe 575/600 V są najczęściej spotykane w instalacjach w Ameryce Północnej. Instalacje europejskie i azjatyckie wykorzystują głównie prąd trójfazowy 400 V lub 415 V. Jednofazowe napędy wejściowe są dostępne do ok 4 kW (5 KM) — powyżej tego poziomu mocy wymagane jest zasilanie trójfazowe. Zasilanie trójfazowego napędu VFD z zasilania jednofazowego poprzez podłączenie tylko dwóch zacisków wejściowych jest możliwe jako rozwiązanie tymczasowe, ale skutkuje znacznymi tętnieniami szyny DC, zmniejszoną wydajnością wyjściową i przyspieszoną degradacją kondensatorów – nie jest to zalecana praktyka długoterminowa.
Parametry obudowy VFD muszą odpowiadać środowisku instalacji. Obudowy IP20 lub NEMA 1 (wentylowane, bezpieczne dla palców) są odpowiednie do czystych, klimatyzowanych pomieszczeń elektrycznych. W przypadku posadzek przemysłowych z zanieczyszczeniami unoszącymi się w powietrzu wymagany jest stopień IP54 lub NEMA 12 (pyłoszczelny, bryzgoszczelny). Stopień ochrony IP55 lub NEMA 4 (odporny na zmywanie) jest wymagany w zastosowaniach związanych z przetwórstwem żywności, farmaceutyką i na zewnątrz, gdzie napęd może być narażony na bezpośrednie działanie strumienia wody. Instalowanie napędu IP20 w zapylonym lub wilgotnym środowisku jest jedną z najczęstszych przyczyn przedwczesnej awarii dysku — różnica w kosztach między parametrami obudowy jest znikoma w porównaniu z kosztem wymiany dysku i przestojów produkcyjnych.
Długie kable silnika pomiędzy przetwornicą częstotliwości a silnikiem powodują zjawisko odbicia napięcia na zaciskach silnika — szybko rosnące impulsy napięcia PWM odbijają się od nieciągłości impedancji kabla-silnika i mogą wytwarzać napięcia szczytowe na zaciskach silnika znacznie przekraczające napięcie szyny DC przemiennika. Jako ogólne wytyczne, gdy długość kabla silnika przekracza 50 metrów (około 150 stóp) , pomiędzy przemiennikiem a silnikiem należy zainstalować wyjściowy filtr dV/dt lub filtr sinusoidalny, aby chronić izolację uzwojenia silnika. Jest to szczególnie ważne w przypadku starszych silników, które nie są przystosowane do pracy z falownikiem, które mają cieńszą izolację uzwojenia niż nowoczesne konstrukcje przystosowane do pracy z falownikiem.
Nawet dobrze określone i prawidłowo zainstalowane dyski napotykają problemy operacyjne. Większość usterek jest powtarzalna i można je zdiagnozować na podstawie historii usterek przemiennika w połączeniu ze znajomością warunków aplikacji w momencie wystąpienia usterki.
Wyłączenia nadprądowe mają miejsce, gdy silnik pobiera więcej prądu niż próg nadprądowy przetwornicy — zwykle ustawiony na 150–200% prądu znamionowego. Najczęstszymi przyczynami są zbyt krótkie czasy rampy przyspieszania w stosunku do bezwładności podłączonego obciążenia, mechaniczne zakleszczenia lub zakleszczenia w napędzanym sprzęcie, nieprawidłowe parametry silnika zaprogramowane w przemienniku lub awaria silnika ze zwartymi zwojami uzwojenia pobierająca nadmierny prąd. Sprawdź znacznik czasu dziennika usterek pod kątem warunków procesowych, sprawdź ustawienia rampy przyspieszenia pod kątem rzeczywistych wymagań dotyczących bezwładności obciążenia i potwierdź, że parametry z tabliczki znamionowej silnika zostały poprawnie wprowadzone w konfiguracji przemiennika.
Kiedy silnik zwalnia, działa jak generator, wypychając energię z powrotem do szyny DC falownika. Jeśli tempo zwalniania jest większe niż są w stanie zaabsorbować kondensatory szyny DC lub rezystor hamowania może się rozproszyć, napięcie szyny DC wzrasta, aż przemiennik częstotliwości wyłączy się w wyniku przepięcia. Rozwiązaniem jest zwykle wydłużenie czasu rampy zwalniania, sprawdzenie, czy zainstalowany i działa rezystor hamowania o odpowiedniej wielkości, lub modernizacja do napędu regeneracyjnego, jeśli częste i szybkie zwalnianie obciążeń o dużej bezwładności jest nieodłącznym wymaganiem aplikacji.
Przetwornice częstotliwości generują ciepło w wyniku strat przełączania na etapie falownika IGBT – zazwyczaj 3 do 5% znamionowej mocy przepustowej jako ciepło. Ciepło to musi zostać usunięte przez układ chłodzenia przemiennika, który składa się z wewnętrznych radiatorów i wentylatorów chłodzących. Błędy związane z przegrzaniem wskazują, że temperatura wewnętrzna napędu przekroczyła bezpieczny próg pracy. Typowe przyczyny to zablokowane otwory wentylacyjne lub żebra radiatora zatkane kurzem, temperatura otoczenia w obudowie przekraczająca maksymalną wartość znamionową dysku (zwykle 40–50°C), niewystarczająca wentylacja w szczelnej obudowie lub awaria wewnętrznego wentylatora chłodzącego. Regularne czyszczenie żeberek radiatora i sprawdzanie prawidłowości wentylacji obudowy zapobiega większości usterek związanych z przegrzaniem.
Wyzwalacze spowodowane zwarciem doziemnym wskazują, że prąd przepływa z jednej lub większej liczby faz silnika do uziemienia — najczęściej przez zniszczoną izolację uzwojenia silnika lub uszkodzony kabel silnika. Ponieważ wyjście VFD zawiera komponenty PWM o wysokiej częstotliwości, prąd upływu przez pojemność kabla do masy jest nieodłącznym elementem i zwiększa się wraz z długością kabla. Przemienniki z bardzo czułymi progami zwarcia doziemnego mogą powodować uciążliwe wyzwalanie na skutek tego prądu upływowego w instalacjach z długimi kablami silnikowymi. Jeśli nie można powiązać wyłączenia spowodowanego zwarciem doziemnym z rzeczywistą awarią izolacji, sprawdź ustawienie czułości przemiennika na zwarcie doziemne i zweryfikuj rezystancję izolacji silnika za pomocą megaomomierza (minimum 1 MΩ przy 500 V DC to standardowy próg akceptacji dla silników w eksploatacji VFD).
Większość problemów w terenie VFD – uciążliwe wyłączenia, przedwczesne awarie, zakłócenia w pobliskim sprzęcie – ma swoje źródło w błędach instalacji, a nie wadach napędu. Przestrzeganie ustalonych wytycznych dotyczących instalacji eliminuje większość tych problemów, zanim one wystąpią.